Phải làm thế nào để có thể “bắt chết” được Guardiola.

Vấn đề để có thể bắt chết được ý tưởng của Guardiola về thứ bóng đá tấn công là một điều rất khó, không phải ai cũng có thể làm được. Nhưng nó không phải là điều không thể.

Để thắng Pep Guardiola đã là một bài toán lại được đặt ra một lần nữa, khi Man CIty chơi thăng hoa ở mùa giải 2017/18 và khởi đầu mùa giải 2018/19 bằng một chiến thắng thuyết phục trước Arsenal của Unai Emery. Bài toán ấy đã từng được đặt ra cách đây rất lâu, khi Pep còn ở Barca, và rơi vào quên lãng khi Pep không giành được thành tích châu lục với Bayern Munich. Nhưng hôm nay, với diện mạo mới của Man City, bài toán đó cần được tìm đáp án trở lại. Nhận định bóng đá hôm nay cũng đã có những bài phân tích về chiến thuật của huấn luyện viên người Tây Ban Nha.

Thực tế, nhiều người vẫn nhìn vào giai đoạn hoàng kim của Barcelona với Pep để cho rằng đó là thành công đỉnh điểm nhất trong sự nghiệp của ông (tính tới lúc này). Điều đó tuyệt đối đúng, nếu chúng ta chỉ nhìn vào bảng thành tích, danh hiệu mà ông đã đạt được. Nhưng nếu nhìn vào chuyên môn, Man City mới là thành tựu lớn nhất trong sự nghiệp huấn luyện của Guardiola cho dù rằng có thể ông sẽ không đăng quang tại Champions League cùng với đội bóng ấy. Và đây cũng chính là nhận định chung của khá nhiều chuyên gia tiếng tăm nước ngoài hiện nay.

Man City chơi khác với Barca và Bayern thế nào, chúng ta cần phải nhìn vào câu chuyện đó trước nhất, rồi hẵng vội phê phán đánh giá ở trên về công việc của Pep ở nước Anh. Rõ ràng, với Man City, chúng ta nhận thấy Pep đã triển khai mội lối chơi tấn công trực diện theo chiều dọc (Vertical) nhiều hơn hẳn so với khi ông cầm quân ở Barca hay Bayern. Man City có xu hướng đột kích vào khu vực phía sau lưng hàng thủ của đối phương, điều mà Barca hay Bayern không thường xuyên thực hiện. Và xu hướng ấy chứng minh một tiến hoá trong chiến thuật của chính Pep, một tiến hoá để hoàn thiện hơn, và cũng để phủ nhận chính mình trong quá khứ.

Guardiola là bậc thầy trong chiến thuật tấn công

Thực sự, không hiểu Pep có mặc cảm với đánh giá ở Barcelona ông chỉ là kẻ đứng trên vai người khổng lồ hay không nhưng khó có thể phủ nhận rằng triết lý bóng đá của ông ở Barcelona là một kế thừa tuyệt đối từ Johan Cruyff. Cruyff, với quan điểm bắt đối thủ phải di chuyển, đã phát triển từ triết lý của Rinus Michels để tạo nên bản sắc tiki-taka cho đội bóng xứ Catalan.

Triết lý ấy được phát huy rất tốt dưới tay của Rijkaard, với những điểm xuyết của Rijkaard về thứ bóng đá vị trí chiến thuật (positional play) mới mẻ. Trọng tâm của bóng đá vị trí chiến thuật này chính là việc luôn thuận theo tình thế trên sân để tạo ra sự áp đảo quân số ở những khu vực đặc biệt trên sân. Kết hợp với lối chuyền bóng ngắn an toàn (mà Cruyff đã nói rằng “lý do khi mất bóng chúng tôi luôn lui về rất nhanh là bởi không bao giờ chúng tôi chuyền dài quá 10m”), tiki-taka đã được tạo thành một kiệt tác khiến thế giới phải run sợ kể từ 2005/6 (mùa bóng Rijkaard đăng quang) cho tới 2012 (năm Pep chia tay Barca). Sau đó, nó vẫn còn thành công nhưng không còn là thứ vũ khí hủy diệt nữa, khi mà các đối thủ bắt đầu nghiên cứu nó rất kỹ, và tìm cách hoá giải.

Hôm nay, có vẻ như Pep đã tiến hoá nó hơn, với Man City, khi ông phải va chạm với Premier League, một môi trường thiên về tốc độ và sức mạnh. Mất một mùa đầu để “truyền giáo” cũng như để tìm hiểu môi trường mới, Pep đã bắt đầu tạo nên một Man City pha trộn giữa những tinh chất của các lối chơi: chuyền bóng ngắn, chuyển đổi trạng thái nhanh, chơi vị trí chiến thuật tốt và cực quyết liệt trong pressing. Đặc trưng ấy, cùng những con người cũng khác với con người Pep có ở Barca, đã cho thấy Pep đã tái tạo lại triết lý của mình ở một diện mạo mới, đáng kinh ngạc và đáng kính phục.

Ở Man City, Pep chú trọng tới việc sử dụng những cầu thủ có tốc độ cao ở tuyến dưới, đặc biệt là hai cầu thủ đá biên (attacking wingback), những người sẽ phối hợp với trung phong tốc độ phía trên. Trong khi đó, hàng tiền vệ ông chú trọng xây dựng kết cấu bằng 1 tiền vệ phòng ngự lì lợm, sẵn sàng chơi rắn, có tốc độ cao, có tính cơ động cao (Fernandinho) kết hợp với 2 tiền vệ trung tâm có kỹ thuật cá nhân tốt (Guendogan, Bernando Silva, David Silva, De Bruyne). Những cá thể ấy, khi đã nhuần nhuyễn lối chơi vị trí chiến thuật tinh tế của Pep, đã bắt đầu định hình Man City như một con quái vật mới của Premier League và có lẽ là của cả Champions League.

Vậy thì để thắng Pep Guardiola, đối thủ của ông cần gì?

Đó là một câu hỏi khó trả lời vì nếu trả lời được, chúng ta có thể đi làm HLV thay vì ngồi ở đây và gõ bàn phím. Nhưng thực tế, không có gì là hoàn hảo cả, và triết lý của Pep cũng sẽ vẫn có những điểm sơ hở để có thể bị chinh phục. Nhưng quan trọng nhất, muốn chiến thắng Pep chúng ta cần phải hiểu đội bóng hiện nay của Pep chơi bóng ra sao. Từ đó, chúng ta phải trả lời câu hỏi số 1 là “làm sao để đừng thua Pep?” rồi mới dẫn tới câu hỏi thứ 2 “sau khi không thể thua Pep thì mới nghĩ tới thắng Pep bằng cách nào?”

Pep có thói quen chia sân bóng thành một lược đồ chi tiết thành 20 khu vực khác nhau mà chúng ta tạm gọi vui là các “vùng chiến thuật” (xem hình minh hoạ). Trong 20 vùng chiến thuật đó, có 12 vùng được đặt tên “ít cơ hội” và nằm ở sát hai biên, với 6 vùng Man City ít có cơ hội tạo tình huống uy hiếp cũng như 6 vùng đối thủ khó có cơ hội tương tự. Sở dĩ vùng này bị coi là ít cơ hội vì khả năng chuyền bóng ở khu vực này không đa dạng, chủ yếu là các pha tạt bổng. Vùng này, Pep chủ trương sử dụng nó để kéo giãn đội hình phòng ngự đối phương và tìm chỗ trống cho đồng đội ở trong di chuyển vào các khe giữa hàng thủ đối phương. Vùng kế tiếp là 4 khu vực “bán không gian” (half space) chia đều cho hai đội bóng.

Pep rất thich các cầu thủ của mình phải kéo dãn đội hình đối phương

Đây là vùng nguy hiểm vì nó tập trung bóng khá nhiều và nó là không gian có thể thực hiện những cú dứt điểm trúng đích. Ở Barca, nó là vùng ưa thích của Messi; ở Bayern, nó là cái mỏ của Robben còn ở Man City, Kevin De Bruyne, David Silva rất mạnh ở vùng này. Và cuối cùng là 2 vùng chiến thuật quan trọng nhất, có không gian rộng nhất, được coi là vùng mở ra cơ hội ghi bàn: khu vực trung lộ ngay sát vòng 16m50. Đây là vùng có thể dứt điểm, có thể chuyền kiến tạo, có thể phối hợp bật nhả để qua người và tiếp cận khung thành. Vùng này, với Pep luôn là vùng tử huyệt cần khai thác triệt để.

Hãy nhìn pha ghi bàn mở tỷ số của Sterling trước Arsenal để thấy rõ nguy cơ tiềm ẩn ở vùng này. Sterling nhận bóng từ Mendy, dắt bóng chạy ngang sân ở vùng này thay vì thói quen xưa cũ là tìm cách đột phá vào vòng cấm. Khi đã mở không gian dứt điểm bằng cách dừng bóng ở vị trí có góc sút rộng, trực diện khung thành, Sterling ra chân. Lúc ấy, Cech có sai lầm hay không là chuyện của Arsenal còn bàn thắng cho Man City rõ ràng là có một ý đồ đã được tập luyện rất kỹ từ trước.

Với việc chia vùng rất cụ thể như thế, chúng ta thấy rất rõ các cầu thủ chạy cánh của Man City (Walker và Mendy) thường xuyên có xu hướng thoát khỏi vùng “ít cơ hội” và xâm nhập vào vùng phía trên của khu vực “bán không gian” (tức hai nách vòng cấm địa). Bàn nâng tỷ số lên 2-0 của Bernando Silva trong trận gặp Arsenal cũng đến từ nỗ lực xâm nhập khu vực này rồi mới chuyền bóng của Mendy. Pep muốn những đường chuyền được thực hiện ở những vị trí mở rộng hơn là những cú tạt từ sát biên. Và Mendy cùng Walker đã tuân thủ rất chặt quy định này. Họ luôn chơi với tâm thế phải thoát vùng ít cơ hội và xâm nhập ngay khi cấu trúc phòng ngự của đối thủ bị xô lệch và mất cân bằng.

Man City rất thích Pressing tầm cao với mỗi trận đấu

Để nói về lối chơi kể trên của Man City thì quá dễ nhưng để thực hiện nó rất khó. Pep có quy định cực rõ, ở các không gian chơi bóng, không bao giờ được phép qúa 3 cầu thủ đứng cùng trên một hàng ngang và không có quá 2 người đứng cùng trong một vùng chiều dọc. Đó chính là yếu quyết chơi vị trí chiến thuật của Pep. Đơn giản, ông muốn phải luôn có ít nhất là 2-3 phương án chuyền bóng ở mỗi thời điểm khống chế bóng.

Phức tạp hơn nữa, Pep không cho phép nóng vội khi tổ chức tấn công. Ông cần tạo ra cấu trúc và hình dạng (structure and shape) đội hình trước khi tổ chức một đợt tấn công. Và quan điểm của ông cho rằng, cần ít nhất 15 đường chuyền để dàn xếp trận thế thì mới có thể ổn định được cấu trúc và hình dạng. Thêm vào đó, khi chuyển hướng tiếp cận, tức là chuyển từ cánh trái sang cánh phải và ngược lại bằng đường mở bóng ngang sân, Pep cũng đòi hỏi ít nhất phải có 5 đường chuyền qua lại để định dạng vị trí cũng như để kéo giãn cấu trúc của đối thủ theo thói quen thì mới có thể tung đường mở bóng chuyển hướng đột ngột. Để làm được điều này, phải tập thật nhuần nhuyễn và có thể nói, đến tận cuối mùa giải vừa rồi sự nhuần nhuyễn ấy mới thực sự xuất hiện như thói quen ở Man City.

Phân tích được lối chơi của Pep rồi, chúng ta bắt đầu trả lời câu hỏi thứ nhất ở trên. Theo quan điểm riêng của tôi, để không thua Pep, phải bình tĩnh hơn Pep. Quy định số lượng đường chuyền qua lại tối thiểu để định hình đội hình và kéo giãn, phá vỡ cấu trúc của đối thủ cho thấy Pep bình tĩnh thế nào. Pep lại theo đuổi triết lý để cấu trúc của đối thủ bị phá vỡ, phải bắt họ chạy.

Cự ly đội hình của Pep phải thật rộng

Chính vì thế, trước Pep, các đội bóng cũng cần chơi vị trí chiến thuật nhuần nhuyễn. Tức là thay vì chạy theo các đường chuyền, cần bình tĩnh quan sát chọn vị trí để khoá các hướng có thể triển khai của Man City. Những vị trí cần khoá chặt chính là không gian half space và vùng trung lộ trước mặt vòng 16m50. Chính việc nhiều đối thủ vì quen chơi pressing theo kiểu tập trung điểm nóng (lệch đội hình thiên về nửa sân phía biên đang tập trung bóng) nên dẫn tới việc để hở không gian cho các wingback cũng như tiền đạo cánh của Man City ở phía đối diện có không gian để đột phá, xâm nhập vào vùng half space hoặc cắt thẳng vào trung lộ như trường hợp của Sterling trong trận gặp Arsenal. Trước Man City, hãy chờ đợi họ chuyền bóng qua lại và chủ trương cô lập các cầu thủ chạy cánh của họ bằng cách để họ càng phải chơi bám biên càng tốt. Chỉ khi khoá được các mũi nhọn tốc độ ấy, khả năng bị Man City ám sát mới giảm thiểu.

Số người bắt chết được Pep là cực hiếm

Ngoài ra, việc sử dụng những tiền vệ trung tâm cũng rất quan trọng. Trước Man City, nếu tiền vệ trung tâm càng tốc độ, thể lực, tập trung và cơ động, tuyến giữa của Man City sẽ khó phát huy hơn. Thêm vào đó, chủ trương chơi cô đặc, chơi đội hình thấp và phản công nhanh bằng tốc độ, khoét sâu vào vị trí mà hai cầu thủ chạy cánh của họ để trống sau lưng cũng sẽ là chìa khóa để mở ra chiến thắng bất ngờ. Monaco đã từng làm được điều đó 2 mùa bóng trước, bằng chính tốc độ của Mendy và Mbappe. Cũng chính vì lý do đó, Pep đã đưa Mendy về sân Etihad bởi ông nhìn thấy ở anh thứ mà ông rất cần.

Nhưng không phải đội bóng nào cũng có “tên lửa” để phản công trước Man City. Vậy thì khi đã không thua họ, điều đó đã là hạnh phúc rồi. Còn muốn thắng họ ư? Có lẽ phải trông chờ vào các tình huống cố định mà thôi. Nhưng nên nhớ, hàng thủ của Man City chống cố định rất tốt.

Nói chung, để thắng Pep Guardiola luôn là bài toán khó mà tài năng, điều kiện nhân sự, lựa chọn phù hợp có khi vẫn chưa đủ. Nhưng ít ra, hiểu được triết lý của ông cũng đã giúp phần nào đối thủ của ông hạn chế khả năng thất bại hơn. Và có gì hạnh phúc hơn nếu bạn làm nghề, và hiểu được một HLV bậc thầy bởi từ cái hiểu đó, bạn sẽ học được nhiều điều đáng giá./

Rate this post